De markt: onmisbare schakel voedselvoorziening bij een lockdown

Rotterdamse architecten van Shift Architecture Urbanism hebben een plan ontwikkeld die de voedselvoorziening moet garanderen tijdens een totale lockdown situatie. In dit plan staat de rol van de marktondernemer centraal. Zij zijn veel beter dan supermarkten in staat om op een veilige manier de bevolking te voorzien van voedsel. Want als mensen als gevolg van het besmettingsgevaar niet meer uit hun huizen mogen, zal de voedselvoorziening naar de mensen moeten komen. En wie kan dat beter dan de marktkoopman?

Hyper lokaal

In een zelf geïnitieerd onderzoek pleit het Rotterdamse bedrijf voor stedelijke micromarkten die op hyper lokale (zeer kleine) schaal opereren tijdens de corona lockdown. Zo kan vers voedsel op een veilige manier geleverd worden aan de inwoners van een stad. Hun hyper lokale karakter beperkt de hoeveelheid verkeersbewegingen en de lokaal aangeboden producten verminderen de druk op de supermarkten die moeite hebben om het besmettingsrisico te minimaliseren.

Op dit moment bestaat er wereldwijd de sterke consensus dat lockdowns hét antwoord zijn op verspreiding van het coronavirus. Een van de dilemma’s van een totale lockdown is hoe de distributie van vers voedsel en andere levensmiddelen met een minimum aan risico kan worden gegarandeerd.

Besmettingsrisico’s

“De momenten dat mensen het huis verlaten om voedsel te kopen, zijn de momenten met de grootste besmettingsrisico’s. die moet je dus zoveel mogelijk terugdringen” aldus Thijs van Bijsterveldt, een van de ontwerpers van het plan. “Hoe minder contactmomenten er zijn tussen mensen, hoe effectiever de strijd tegen het corona virus. Maar mensen moeten nu eenmaal eten dus is de aankoop van voedsel waarschijnlijk de zwakste schakel in de strijd tegen het virus.

“De regels voor social distancing zijn erg moeilijk te controleren en veel mensen raken dezelfde producten aan.”

Bij de verschillende shutdowns over de hele wereld blijven de supermarkten geopend, aangezien ze deel uitmaken van onze vitale infrastructuur voor voedseldistributie. Maar die zijn in de meeste gevallen niet geschikt om veilig je inkopen te doen. Alles staat daar veel te dicht op elkaar zodat het voor klanten ondoenlijk is om veilig afstand te houden van elkaar. Zelfs met beschermende maatregelen lijkt het erg moeilijk, zo niet onmogelijk, om het risico van besmetting uit te sluiten. De regels voor social distancing zijn erg moeilijk te controleren en veel mensen raken dezelfde producten aan. Hierdoor komt de bestrijding van het virus verder onder druk komen te staan.”

“In plaats van dat je naar de markt gaat, komt de markt naar jouw buurt”

Het voorstel van Shift is om de vitale functie van de versmarkt volledig intact te houden om zo verspreiding van het virus te minimaliseren. Want boodschappen doen in de open lucht is verreweg het veiligst. “Hiervoor moeten de grote markten in een andere vorm, plaats en tijd doorgaan. Het vroegere concentratiemodel moet worden vervangen door een model van verspreiding, zowel in ruimte als in tijd. Dit wordt verwezenlijkt door de grote markten op te splitsen in zogenaamde micromarkten verspreid over de stad, die voor een langere tijd opengesteld zijn. In plaats van dat je naar de markt gaat, komt de markt naar jouw buurt. Deze hyper lokale markten zijn minimaal 5 dagen per week geopend in plaats van tweemaal per week, om de concentratie van mensen verder te verminderen.”

Opzet corona-veilige markt

De ruimtelijke opzet van de micromarkt bestaat uit een raster van 4×4 vierkanten, met langs drie zijdes marktkramen die elk een ander soort product verkopen, zoals fruit, groenten, zuivelproducten of vlees. Het grid wordt op de stoep getaped of geschilderd en met standaard dranghekken afgezet. De markt heeft één ingang en twee uitgangen. Om afstand te bewaren, kan elk vierkant van het grid slechts één persoon bevatten. Om beweging mogelijk te maken, is een maximum aantal van 6 personen toegelaten op het grid. De regels worden duidelijk gemaakt bij de ingang van de micromarkt, waar een wachtrij op de stoep is aangegeven. De kramen zullen voorverpakte voedselpakketten aanbieden in plaats van afzonderlijke producten, om de tijd die klanten op de markt doorbrengen te beperken én aanraking van het voedsel.

“Gemeenten hebben een coördinerende taak”

Hoe doen we dit snel, eenvoudig en overzichtelijk? Het opsplitsen en verspreiden van de markt is vrij eenvoudig in een korte tijd te realiseren. In tegenstelling tot de supermarkt bestaat de straatmarkt uit zeer flexibele en mobiele units. De meeste marktkooplieden zijn gewend om hun kramen elke dag te verplaatsen. Ook is de realisatie van de micromarkt eenvoudig en snel. Het heeft alleen standaardproducten nodig voor verkeer- en publiekscontrole die elke gemeente op voorraad heeft. Ten slotte moet de toewijzing van de verschillende kramen over specifieke plekken in de stad worden gecoördineerd door de gemeenten in samenwerking met de marktmeesters van de grote bestaande markten.

***

Shift architectureurbanism is een in Rotterdams ontwerpbureau voor architectuur en stedenbouw. Het kantoor staat voor een proactieve benadering van relevante ruimtelijke vraagstukken die de hedendaagse omgeving bepalen. Naast hun bouwprojecten houdt het bureau zich bezig met research-by-design studies over thema’s als transport, infrastructuur, voedsel, sport en het publieke domein van een stad.

Ironisch
Het ironische aan dit artikel is dat dit bureau – wat hartstochtelijk pleit voor de inzet van de ambulante handel in deze coronatijd – uit Rotterdam komt. Uitgerekend een van de weinige gemeenten in Nederland die nog steeds weekmarkten verbiedt. Terwijl de afgelopen weken meermalen is aangetoond dat het halen van boodschappen in de open ruimte veiliger is dan in een supermarkt.
Het is dan ook te hopen dat burgemeester Aboutaleb dit artikel leest en zichzelf nog eens achter de oren krabt. Want met zijn onwrikbare en halsstarrige houding – met hem valt niet te praten over heropening van de Rotterdamse markten – schaadt hij niet alleen veel marktondernemers, maar laat hij zijn stadsgenoten onnodig risico lopen door hen te dwingen boodschappen te halen in een supermarkt. Dat siert deze bestuurder – die nota- bene ook voorzitter is van de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond – bepaald niet.